Zgoda domniemana

W Polsce obowiązuje zasada zgody domniemanej na pośmiertne pobranie komórek, tkanek i narządów w celu ich przeszczepienia. Oznacza to, że pobranie może zostać rozważone, jeżeli osoba zmarła za życia nie wyraziła sprzeciwu w jednej z form przewidzianych przez prawo.

Zasada zgody domniemanej nie oznacza jednak, że każda osoba zmarła automatycznie staje się dawcą. Możliwość pobrania narządów zależy również od spełnienia określonych warunków medycznych, organizacyjnych i prawnych. Brak sprzeciwu jest zatem jednym z elementów całej procedury.

Co oznacza zgoda domniemana?

Polskie prawo nie wymaga od osoby, która akceptuje możliwość pośmiertnego dawstwa, wcześniejszego wpisania się do rejestru zgód ani formalnego zarejestrowania swojej decyzji.

System opiera się na innej zasadzie. Jeżeli ktoś nie chce, aby po jego śmierci pobrano komórki, tkanki lub narządy w celu ich przeszczepienia, powinien wyrazić sprzeciw w sposób przewidziany przez prawo.

Pojęcie „zgody domniemanej” należy więc rozumieć przede wszystkim jako brak skutecznie wyrażonego sprzeciwu, a nie jako formalne zarejestrowanie zgody na dawstwo.

Jak można wyrazić sprzeciw?

Polskie prawo przewiduje trzy formy wyrażenia sprzeciwu wobec pobrania po śmierci komórek, tkanek lub narządów w celu ich przeszczepienia.

Pierwszą z nich jest zgłoszenie sprzeciwu do Centralnego Rejestru Sprzeciwów.

Drugą jest sporządzenie pisemnego oświadczenia opatrzonego własnoręcznym podpisem.

Trzecią możliwością jest ustne wyrażenie sprzeciwu w obecności co najmniej dwóch świadków, którzy następnie potwierdzają ten fakt na piśmie.

Centralny Rejestr Sprzeciwów jest więc, zgodnie ze swoją nazwą, rejestrem osób, które wyraziły sprzeciw. Nie jest rejestrem osób wyrażających zgodę na dawstwo.

A co z rodziną?

Rola rodziny w procesie dawstwa bywa przedstawiana w sposób nadmiernie uproszczony. Można spotkać się ze stwierdzeniem, że po śmierci człowieka to rodzina podejmuje decyzję o pobraniu narządów. Takie ujęcie nie oddaje jednak w pełni zasad wynikających z polskiego prawa.

Podstawowe znaczenie ma stanowisko samej osoby zmarłej oraz ustalenie, czy za życia wyraziła ona sprzeciw w jednej z form przewidzianych przez prawo.

Nie oznacza to jednak, że rozmowa z rodziną jest pozbawiona znaczenia. Przeciwnie, bliscy mogą znać stanowisko zmarłego wobec dawstwa narządów. Dlatego warto rozmawiać o swojej decyzji wcześniej, niezależnie od tego, jaka ona jest.

Jasne przekazanie swojego stanowiska pozwala najbliższym poznać naszą wolę i ogranicza niepewność w sytuacji, która sama w sobie jest dla rodziny niezwykle trudna.

Oświadczenie woli i Karta Dawcy

Osoba, która chce w czytelny sposób poinformować bliskich o swojej pozytywnej decyzji dotyczącej dawstwa, może posiadać oświadczenie woli lub Kartę Dawcy.

Taki dokument pełni przede wszystkim funkcję informacyjną. Nie jest wpisem do państwowego rejestru ani formalną rejestracją dawcy.

Jego znaczenie polega przede wszystkim na tym, że pozwala w prosty i jednoznaczny sposób zakomunikować własne stanowisko dotyczące dawstwa.

Samo posiadanie Karty Dawcy nie powinno jednak zastępować rozmowy z bliskimi. Najbardziej czytelna sytuacja powstaje wtedy, gdy człowiek podejmuje świadomą decyzję, rozmawia o niej z rodziną i pozostawia jasną informację o swoim stanowisku.

Rejestrdawcow.pl a zgoda domniemana

rejestrdawcow.pl jest niezależną platformą edukacyjną poświęconą świadomemu dawstwu narządów, szpiku i krwi.

Platforma nie prowadzi państwowego rejestru osób wyrażających zgodę na pobranie narządów i nie zastępuje Centralnego Rejestru Sprzeciwów ani procedur określonych przez obowiązujące w Polsce prawo.

Naszym zadaniem jest dostarczanie rzetelnej wiedzy, pomaganie w zrozumieniu zasad dawstwa oraz zachęcanie do świadomego podjęcia decyzji i rozmowy o niej z najbliższymi.

Wiedza. Decyzja. Rozmowa.

Te trzy elementy stanowią podstawę świadomego podejścia do dawstwa.

Dlaczego warto podjąć decyzję świadomie?

Zgoda domniemana jest rozwiązaniem prawnym. Świadoma decyzja dotycząca dawstwa ma jednak szerszy wymiar.

Oznacza zapoznanie się z zasadami dawstwa, zrozumienie znaczenia własnego stanowiska oraz przekazanie tej informacji osobom najbliższym.

Nie chodzi o przekonywanie kogokolwiek do określonej decyzji. Stanowisko dotyczące dawstwa powinno należeć do konkretnego człowieka i wynikać z jego świadomego wyboru.

Dlatego warto rozmawiać o dawstwie wcześniej, spokojnie i bez presji.

Niezależnie od tego, jaka jest Twoja decyzja, ważne jest, aby była świadoma i aby znali ją Twoi bliscy.

Podstawa prawna: ustawa z dnia 1 lipca 2005 r. o pobieraniu, przechowywaniu i przeszczepianiu komórek, tkanek i narządów, w szczególności przepisy dotyczące pobierania komórek, tkanek i narządów ze zwłok ludzkich oraz wyrażania sprzeciwu.